Hàm duy trì không dùng mãi được: khay nhựa trong suốt mòn, ố, nứt sau một thời gian; hàm có khung dây bền hơn nhưng vẫn có thể lỏng, gãy móc; dây cố định mặt trong có thể bong. Trong khi đó, nhu cầu giữ răng sau niềng thì gần như lâu dài, vì răng có xu hướng chạy về vị trí cũ suốt đời. Hãy mang hàm duy trì theo mỗi lần khám để bác sĩ kiểm tra và thay khi cần.
Biên soạn: đội ngũ bác sĩ Nha khoa Greenfield
Vì sao phải đeo hàm duy trì lâu dài
Sau khi tháo mắc cài hoặc khay niềng, dây chằng và xương quanh chân răng cần thời gian ổn định lại. Ngay cả sau đó, răng vẫn tiếp tục dịch chuyển nhẹ theo tuổi, như ở người chưa từng niềng. NHS (Anh) cho biết sau khi tháo niềng, bạn cần đeo hàm duy trì để ngăn răng trở về vị trí cũ, và bác sĩ chỉnh nha sẽ dặn thời gian đeo cụ thể.
Thông thường giai đoạn đầu đeo gần như cả ngày, sau đó giảm dần xuống đeo khi ngủ. Nhiều bác sĩ khuyên tiếp tục đeo ban đêm vài tối mỗi tuần càng lâu càng tốt.
Các loại hàm duy trì
| Loại | Đặc điểm | Ưu điểm | Nhược điểm |
|---|---|---|---|
| Khay nhựa trong suốt (tháo lắp) | Ép nhựa trong ôm toàn bộ răng | Kín đáo, dễ làm, làm lại nhanh | Mòn, nứt, ố nhanh hơn; dễ biến dạng khi gặp nóng |
| Hàm có khung dây (Hawley, tháo lắp) | Nền nhựa ôm vòm miệng, dây kim loại mặt ngoài răng cửa | Bền, có thể chỉnh, sửa | Lộ dây, hơi vướng khi nói lúc đầu |
| Dây cố định mặt trong | Dây mảnh dán mặt trong răng cửa | Không phải nhớ đeo | Khó vệ sinh, giắt cao răng; bong một điểm có thể không biết |
Tổng quan Cochrane năm 2023 so sánh các cách duy trì sau niềng cho thấy bằng chứng hiện có chưa đủ mạnh để khẳng định loại nào vượt trội hẳn. Vì vậy lựa chọn thường dựa trên tình trạng ban đầu của bạn, nguy cơ tái phát và khả năng bạn đeo đều đặn. Nhiều người dùng kết hợp dây cố định và khay tháo lắp ban đêm.
Dùng được bao lâu?
Không có một con số chung. Tuổi thọ hàm duy trì phụ thuộc vào:
- Loại vật liệu và độ dày.
- Bạn có nghiến răng không (nghiến làm khay nhựa mòn thủng nhanh).
- Cách vệ sinh và cất giữ.
- Có làm răng sứ, trám lớn hay nhổ răng sau khi niềng không (hàm sẽ không còn khớp).
Cách an toàn: coi hàm duy trì là đồ dùng cần thay định kỳ, và để bác sĩ đánh giá ở mỗi lần khám.
Dấu hiệu cần thay hoặc sửa
- Khay chật đến mức ấn không vào, hoặc lỏng không giữ trên răng.
- Nứt, thủng, biến dạng, mép sắc cứa lợi.
- Ố vàng, có mùi dù đã vệ sinh.
- Móc hoặc dây của hàm Hawley gãy, cong.
- Dây cố định lung lay, bong một điểm, hoặc răng cửa bắt đầu thưa, chen lại.
Nếu khay chật vì bạn bỏ đeo một thời gian, đừng cố ấn mạnh. Hãy nhắn bác sĩ: răng có thể đã dịch chuyển và cần làm hàm mới, đôi khi cần chỉnh lại trước.
Vệ sinh và cất giữ
- Chải hàm mỗi lần tháo ra bằng bàn chải mềm và nước mát hoặc xà phòng dịu. Hạn chế kem đánh răng có hạt mài vì làm xước nhựa.
- Không ngâm nước sôi, không để trên taplo ô tô, không phơi nắng: nhựa sẽ cong.
- Luôn cất trong hộp khi không đeo. Rất nhiều hàm duy trì bị vứt nhầm khi gói trong khăn giấy ở nhà hàng.
- Để xa chó mèo.
- Không ăn uống khi đang đeo khay (trừ nước lọc). Đồ uống ngọt, có màu đọng trong khay gây sâu răng và ố khay.
- Với dây cố định, dùng chỉ luồn hoặc tăm nước để làm sạch mặt trong răng cửa mỗi ngày, và lấy cao răng định kỳ.
Mất hoặc hỏng hàm duy trì thì làm gì
Liên hệ phòng khám càng sớm càng tốt, vì răng có thể dịch chuyển chỉ sau vài tuần không đeo. Ở Nha khoa Greenfield, làm hàm duy trì mới thường mất khoảng 2 ngày: lấy dấu hoặc quét hàm hôm trước, nhận hàm hôm sau. Người ở nước ngoài về nước ngắn ngày vẫn kịp làm; xem về nước làm răng.
Nếu bạn nghiến răng mạnh, hỏi bác sĩ xem có nên dùng máng chống nghiến riêng; xem máng bảo vệ răng và máng chống nghiến.
Kiểm tra hàm duy trì tại Nha khoa Greenfield
Mang hàm duy trì theo khi khám định kỳ. Bác sĩ sẽ kiểm tra độ khít, vết nứt, dây cố định và răng có dịch chuyển không. Xem niềng răng, nha khoa tổng quát hoặc đặt lịch. Nhắn Zalo 0906 621 988 nếu hàm duy trì vừa bị hỏng.
Câu hỏi thường gặp
Phải đeo hàm duy trì đến bao giờ? Bác sĩ chỉnh nha sẽ dặn theo từng ca. Nhiều người được khuyên đeo ban đêm lâu dài, vì răng có thể dịch chuyển ở bất kỳ tuổi nào.
Bỏ đeo vài tháng, răng hơi lệch lại thì sao? Nếu lệch nhẹ, đôi khi hàm duy trì mới hoặc vài khay chỉnh nhỏ có thể xử lý. Cần khám để đánh giá.
Dây cố định có cần thay không? Không có hạn cố định, nhưng dây có thể bong hoặc gãy. Cần kiểm tra mỗi lần khám và làm sạch kỹ hằng ngày.
Có dùng khay niềng cuối cùng làm hàm duy trì được không? Khay niềng mỏng và không được thiết kế để dùng lâu dài. Hãy hỏi bác sĩ về hàm duy trì chính thức.
Nguồn tham khảo
- NHS (Anh), "Orthodontics". https://www.nhs.uk/conditions/orthodontics/
- Martin C, Littlewood SJ, Millett DT và cộng sự (2023). "Retention procedures for stabilising tooth position after treatment with orthodontic braces". Cochrane Database of Systematic Reviews. https://doi.org/10.1002/14651858.CD002283.pub5
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế thăm khám trực tiếp.
