Máng bảo vệ răng có hai loại chính với hai việc khác nhau: máng thể thao đỡ lực va chạm khi chơi bóng, võ, đạp xe; máng chống nghiến (máng nhai) đeo khi ngủ để răng không cọ mòn vào nhau. Loại làm theo dấu răng của chính bạn vừa khít và dễ chịu nhất, còn loại mua sẵn chỉ nên dùng tạm. Ở Nha khoa Greenfield, làm một chiếc máng mất khoảng 2 ngày: hôm trước lấy dấu, hôm sau nhận máng.
Biên soạn: đội ngũ bác sĩ Nha khoa Greenfield
Máng thể thao và máng chống nghiến khác nhau thế nào
Hai loại máng trông na ná nhau nhưng được thiết kế cho hai tình huống khác nhau, nên không dùng lẫn cho nhau được.
| Máng thể thao | Máng chống nghiến (máng nhai) | |
|---|---|---|
| Khi nào đeo | Lúc tập và thi đấu | Khi ngủ, đôi khi ban ngày nếu hay nghiến |
| Mục đích | Đỡ và phân tán lực va chạm, bảo vệ môi, má, lưỡi | Ngăn răng cọ vào nhau, giảm mòn men răng |
| Chất liệu | Dày, đàn hồi | Mỏng hơn, cứng hoặc bán cứng |
| Thường làm cho | Hàm trên | Hàm trên hoặc hàm dưới, tuỳ khớp cắn |
| Ai nên dùng | Người chơi bóng đá, bóng rổ, võ, trượt ván, đạp xe địa hình | Người hay nghiến hoặc siết chặt răng, mỏi hàm buổi sáng |
Hàm duy trì sau niềng (retainer) là một khí cụ khác nữa: nó giữ răng không chạy về vị trí cũ chứ không có tác dụng đỡ va chạm hay chống mòn. Nếu bạn đang đeo hàm duy trì, xem thêm bài hàm duy trì dùng được bao lâu.
Máng làm sẵn, máng tự nặn hay máng làm theo dấu răng
Hiệp hội Nha khoa Hoa Kỳ (ADA) chia máng thể thao thành ba loại và khuyên dùng loại do nha sĩ làm riêng khi có thể; nếu chưa có, đeo loại mua sẵn vẫn hơn là không đeo gì.
- Loại làm sẵn: rẻ, dùng ngay, nhưng kích cỡ chung nên thường lỏng, cộm, khó nói và khó thở khi vận động mạnh. Nhiều người đeo một lúc rồi bỏ ra.
- Loại tự nặn (ngâm nước nóng rồi cắn): vừa hơn loại làm sẵn, nhưng độ dày không đều; nặn không khéo thì chỗ mỏng, chỗ dày. Cần làm đúng hướng dẫn của nhà sản xuất.
- Loại làm theo dấu răng: bác sĩ lấy dấu hàm, labo ép máng theo mẫu, độ dày được kiểm soát ở từng vùng. Vừa khít, ít cộm, dễ nói hơn, nên người dùng chịu đeo đều đặn. Nhược điểm là cần đến phòng khám hai lần.
Với máng chống nghiến, nên làm theo dấu răng. Máng nhai mua trôi nổi có thể không khớp với khớp cắn, đeo lâu gây mỏi hàm hoặc làm răng xê dịch.
Ai nên đeo máng chống nghiến
Nghiến răng khi ngủ thường không tự biết; người ngủ cùng nghe thấy trước. Các dấu hiệu hay gặp:
- Sáng dậy mỏi hàm, đau vùng thái dương hoặc trước tai.
- Mặt nhai răng mòn phẳng, cạnh răng cửa mẻ nhỏ.
- Răng ê buốt khi uống nước lạnh dù không sâu.
- Miếng trám, răng sứ hay bị bong, mẻ.
Theo NHS (Anh), nha sĩ có thể đề nghị máng nhai đeo ban đêm để bảo vệ răng khỏi mòn và tổn thương; máng không làm hết thói quen nghiến nhưng giảm tác hại của nó. Căng thẳng, thiếu ngủ, rượu bia, cà phê có thể làm nghiến nặng hơn.
Nghiến răng đôi khi đi kèm ngáy to hoặc ngưng thở khi ngủ. Nếu bạn vừa nghiến vừa ngáy, hay buồn ngủ ban ngày, đừng chỉ làm máng nhai; hãy đọc bài ngáy và khi nào cần đo đa ký giấc ngủ và đo đa ký giấc ngủ ở Hà Nội. Máng điều trị ngáy là một khí cụ khác, có đẩy hàm dưới ra trước, không giống máng nhai thông thường.
Đang niềng răng có cần máng thể thao không
Có, và càng cần hơn. Khi bị va đập, mắc cài và dây cung có thể cứa rách môi, má. Người đang niềng nên hỏi bác sĩ chỉnh nha để chọn loại máng phù hợp, vì răng đang di chuyển nên máng quá khít có thể nhanh chật. Người niềng bằng khay trong suốt thì không nên coi khay niềng là máng thể thao, vì khay mỏng, không được thiết kế để chịu va chạm.
Cách vệ sinh và cất giữ máng
Máng bẩn có mùi, bám mảng bám và làm hỏng vật liệu nhanh hơn. Một thói quen đơn giản:
- Rửa ngay sau khi tháo bằng nước mát hoặc nước ấm, không dùng nước sôi.
- Chải nhẹ bằng bàn chải lông mềm và xà phòng dịu. Hạn chế kem đánh răng vì hạt mài làm xước bề mặt, dễ bám bẩn.
- Để khô hẳn trước khi cho vào hộp.
- Cất trong hộp có lỗ thoáng, không để trong ô tô nắng nóng hay gần bếp vì máng có thể biến dạng.
- Mang máng theo khi đi khám định kỳ để bác sĩ kiểm tra độ khít và vết nứt.
Nếu nhà có nhiều người cùng dùng máng, nên đánh dấu hộp riêng, và để xa tầm với của chó mèo vì chúng rất thích gặm máng.
Khi nào cần thay máng
- Máng nứt, rách, thủng hoặc mỏng hẳn ở vùng răng hàm (thường thấy ở người nghiến mạnh).
- Máng lỏng, không giữ được trên răng, hoặc ngược lại quá chật.
- Bạn vừa làm răng sứ, trám lớn, nhổ răng hoặc kết thúc niềng: hình dạng hàm đã thay đổi.
- Với trẻ em và thiếu niên đang thay răng, máng thể thao thường phải làm lại thường xuyên hơn.
Không có mốc thời gian cố định cho mọi người. Cách an toàn nhất là để bác sĩ kiểm tra máng mỗi lần bạn đi khám.
Làm máng tại Nha khoa Greenfield
Quy trình gồm hai buổi: buổi đầu bác sĩ khám, xác định bạn cần máng thể thao hay máng chống nghiến, lấy dấu hàm; hôm sau bạn nhận máng, bác sĩ chỉnh độ khít và hướng dẫn đeo. Người ở xa hoặc về nước ngắn ngày chỉ cần sắp xếp khoảng 2 ngày. Chi phí phụ thuộc loại máng và vật liệu; phòng khám báo cụ thể sau khi khám.
Nếu nghiến răng đã làm mòn, mẻ răng, bác sĩ sẽ tư vấn thêm về phục hồi. Xem nha khoa tổng quát hoặc đặt lịch khám. Nhắn Zalo 0906 621 988 nếu bạn muốn hỏi trước.
Câu hỏi thường gặp
Đeo máng thể thao có khó thở, khó nói không? Máng làm theo dấu răng mỏng và khít nên ảnh hưởng ít. Máng làm sẵn to và lỏng hơn nên dễ gây vướng, nói khó nghe.
Máng chống nghiến có làm hết nghiến răng không? Không. Máng bảo vệ răng khỏi bị mòn và giảm tải cho hàm, còn thói quen nghiến cần xử lý thêm các yếu tố như căng thẳng, giấc ngủ.
Có dùng máng chống nghiến để chơi thể thao được không? Không nên. Máng nhai mỏng và cứng, không đủ đệm để đỡ va chạm mạnh.
Làm máng mất bao lâu? Thường 2 ngày: lấy dấu hôm trước, nhận máng hôm sau.
Trẻ con có cần máng thể thao không? Nên có nếu trẻ chơi các môn có va chạm hoặc dễ ngã như bóng đá, võ, trượt patin. Máng cần được kiểm tra lại khi trẻ thay răng.
Nguồn tham khảo
- American Dental Association (MouthHealthy), "Mouthguards". https://www.mouthhealthy.org/all-topics-a-z/mouthguards
- NHS (Anh), "Teeth grinding (bruxism)". https://www.nhs.uk/conditions/teeth-grinding/
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế thăm khám trực tiếp.
