Nếu con bạn ngáy gần như mỗi đêm, hãy đưa trẻ đi khám bác sĩ nhi hoặc bác sĩ tai mũi họng trước. Ở trẻ em, nguyên nhân thường gặp nhất là amidan và VA to, và cắt amidan, nạo VA là hướng điều trị đầu tay khi trẻ bị ngưng thở khi ngủ. Nong hàm chỉ là biện pháp hỗ trợ cho trẻ có hàm trên hẹp, được lên kế hoạch cùng bác sĩ tai mũi họng, không thay thế điều trị tai mũi họng.
Biên soạn: đội ngũ bác sĩ Nha khoa Greenfield
Dấu hiệu cha mẹ nên để ý
Trẻ bị ngưng thở khi ngủ thường không giống người lớn. Thay vì buồn ngủ gật ban ngày, nhiều trẻ lại hiếu động, cáu kỉnh hoặc kém tập trung. Hãy để ý:
- Ngáy gần như mỗi đêm, không chỉ lúc bị cảm.
- Ngừng thở từng lúc, thở hắt, khịt mạnh khi ngủ.
- Ngủ không yên, trở mình nhiều, nằm tư thế lạ như ngửa cổ ra sau.
- Thở bằng miệng cả ngày lẫn đêm.
- Đái dầm trở lại sau khi trẻ đã hết đái dầm.
- Ban ngày: tăng động, khó tập trung, học kém đi.
- Đau đầu buổi sáng, khó đánh thức.
- Chậm lớn, chậm tăng cân ở một số trẻ.
| Cha mẹ thấy gì | Có thể gợi ý | Nên gặp ai trước |
|---|---|---|
| Thỉnh thoảng ngáy khi bị cảm | Thường tạm thời | Theo dõi; kể với bác sĩ ở lần khám sau nếu kéo dài |
| Ngáy gần như mỗi đêm | Cần được đánh giá | Bác sĩ nhi hoặc tai mũi họng |
| Ngừng thở, thở hắt, ngủ rất không yên | Có thể ngưng thở khi ngủ | Bác sĩ nhi hoặc tai mũi họng, sớm |
| Thở miệng, hàm trên hẹp, cắn chéo | Cả đường thở lẫn sự phát triển hàm | Tai mũi họng trước; khám chỉnh nha song song |
Vì sao khám tai mũi họng trước
Ở trẻ em, lý do phổ biến nhất khiến đường thở bị hẹp khi ngủ là amidan và VA phì đại. Hướng dẫn lâm sàng của Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP, 2012) khuyến cáo trẻ ngáy thường xuyên kèm dấu hiệu ngưng thở khi ngủ cần được đánh giá, lý tưởng là bằng đo giấc ngủ, và coi cắt amidan, nạo VA là điều trị đầu tay khi amidan, VA to.
Thử nghiệm CHAT công bố trên tạp chí NEJM năm 2013 chia ngẫu nhiên trẻ tuổi đi học bị ngưng thở khi ngủ vào nhóm phẫu thuật sớm hoặc nhóm theo dõi. Phẫu thuật không cải thiện rõ điểm các bài kiểm tra chú ý và chức năng điều hành (mục tiêu chính của nghiên cứu), nhưng cải thiện triệu chứng, hành vi, chất lượng sống và kết quả đo giấc ngủ. Một số trẻ ở nhóm theo dõi cũng tự cải thiện, nên quyết định phẫu thuật được cân nhắc riêng từng trẻ.
Dị ứng, nghẹt mũi và cân nặng cũng góp phần, và do bác sĩ nhi hoặc tai mũi họng xử trí. Nha sĩ không chẩn đoán được những vấn đề này.
Khí cụ chỉnh nha không làm amidan nhỏ lại được. Vì vậy bác sĩ tai mũi họng cần khám cho trẻ trước.
Khi nào nong hàm có vai trò
Một số trẻ ngáy đồng thời có hàm trên hẹp: vòm miệng cao và hẹp, răng hàm trên chen chúc, hoặc cắn chéo (vài răng hàm trên cắn vào phía trong răng hàm dưới). Thở miệng kéo dài và hình dạng xương hàm có thể ảnh hưởng qua lại trong quá trình trẻ lớn.
Với những trẻ này, nong hàm nhanh (rapid maxillary expansion) có thể được cân nhắc như một biện pháp hỗ trợ. Khí cụ gắn cố định nong rộng dần hàm trên dọc theo đường khớp giữa vòm miệng, khi đường khớp này còn mở ở tuổi nhỏ. Mục đích chính là chỉnh độ rộng hàm và khớp cắn; ở một số trẻ có thể giúp ích cho đường thở mũi, nhưng không thay thế điều trị tai mũi họng.
Bác sĩ nhi, tai mũi họng: đánh giá ngáy và hô hấp, chỉ định đo giấc ngủ khi cần, điều trị amidan, VA, dị ứng, nghẹt mũi.
Bác sĩ chỉnh nha: đánh giá độ rộng hàm, khớp cắn, răng chen chúc; với hàm trên hẹp, lên kế hoạch nong hàm trong phối hợp với đội ngũ y khoa.
Thời điểm cũng quan trọng. Nong hàm thuận lợi nhất khi trẻ còn đang phát triển, nên khám chỉnh nha song song với khám tai mũi họng có thể hữu ích hơn là đợi xong hết phần y khoa mới khám răng.
Khi đến khám chỉnh nha, trẻ sẽ được làm gì
- Hỏi về giấc ngủ, ngáy, thở miệng và kết quả khám tai mũi họng hay đo giấc ngủ (nếu có).
- Khám răng, khớp cắn, độ rộng vòm miệng và tương quan hai hàm.
- Chụp phim hoặc quét khi cần, chụp ảnh lưu hồ sơ.
- Giải thích rõ nên nong hàm hay điều trị khác ngay bây giờ, để sau, hay chưa cần.
- Khuyên gia đình đưa trẻ đi khám tai mũi họng nếu trẻ chưa được khám.
Tại Nha khoa Greenfield, BS. Trần Thị Giang điều trị chỉnh nha cho trẻ em và người lớn. Nếu con bạn ngáy thường xuyên mà chưa được khám tai mũi họng, chúng tôi sẽ đề nghị gia đình đưa trẻ đi khám trước. Bạn có thể đặt lịch khám hoặc xem thêm về niềng răng.
Với người lớn ngáy, xem bài Ngáy hay ngưng thở khi ngủ và Người gầy cũng ngưng thở khi ngủ. Nha khoa Greenfield đang chuẩn bị dịch vụ nha khoa giấc ngủ phối hợp với bác sĩ chuyên khoa giấc ngủ; dịch vụ chưa triển khai.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ ngủ ngáy có bình thường không? Thỉnh thoảng ngáy khi bị cảm là thường gặp. Ngáy gần như mỗi đêm, hoặc ngáy kèm ngừng thở, thở hắt, ngủ không yên thì cần khám bác sĩ nhi hoặc tai mũi họng.
Nong hàm có làm trẻ hết ngáy không? Không nên kỳ vọng như vậy. Ở trẻ em, điều trị đầu tay là xử trí amidan, VA to. Nong hàm có thể hỗ trợ khi hàm trên hẹp và được lên kế hoạch cùng đội ngũ y khoa.
Con tôi có cần đo giấc ngủ không? Bác sĩ nhi hoặc tai mũi họng sẽ quyết định. AAP khuyến cáo đánh giá, lý tưởng là bằng đo giấc ngủ, cho trẻ ngáy thường xuyên kèm dấu hiệu ngưng thở khi ngủ.
Mấy tuổi nên cho trẻ đi khám chỉnh nha? Khám chỉnh nha ở tuổi tiểu học giúp phát hiện sớm hàm trên hẹp hay cắn chéo khi xương hàm còn phát triển. Nha sĩ sẽ tư vấn thời điểm phù hợp cho từng trẻ.
Nguồn tham khảo
- Marcus CL, et al. (2012). Diagnosis and management of childhood obstructive sleep apnea syndrome. Pediatrics 130(3):576–584. American Academy of Pediatrics.
- Marcus CL, et al. (2013). A randomized trial of adenotonsillectomy for childhood sleep apnea (CHAT). N Engl J Med 368:2366–2376. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1215881
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế thăm khám trực tiếp.
