Máy CPAP làm giảm số lần ngưng thở nhiều hơn khí cụ đẩy hàm, nhưng người bệnh thường đeo khí cụ được nhiều giờ hơn mỗi đêm. Với ngưng thở tắc nghẽn khi ngủ (OSA) mức nhẹ đến trung bình, các hướng dẫn quốc tế xem hai phương pháp là tương đương về tổng thể; bệnh càng nặng thì CPAP càng được ưu tiên. Việc chọn cách nào do bạn và bác sĩ chuyên khoa giấc ngủ cùng quyết định, dựa trên kết quả đo giấc ngủ.
Biên soạn: đội ngũ bác sĩ Nha khoa Greenfield
Nếu bạn chưa đi đo giấc ngủ, hãy đọc trước bài Ngáy hay ngưng thở khi ngủ và Đo giấc ngủ ở Hà Nội.
Hai cách giữ đường thở khác nhau thế nào
Máy CPAP (thở áp lực dương liên tục) gồm một máy bơm nhỏ đặt đầu giường, ống dẫn và mặt nạ. Luồng khí có áp lực ổn định giữ cho phần mềm ở họng không xẹp xuống khi ngủ. Khi đeo đúng, CPAP rất hiệu quả.
Khí cụ đẩy hàm (mandibular advancement device) là máng hai mảnh làm riêng theo răng của bạn, giữ hàm dưới ở vị trí hơi đưa ra trước khi ngủ. Lưỡi bám vào hàm dưới nên cũng được kéo ra trước theo, nhờ đó khoảng trống phía sau lưỡi rộng hơn. Khí cụ chỉnh được từng nấc, để nha sĩ đưa hàm ra trước dần dần.
Có thể hình dung: CPAP "bơm căng" đường thở từ bên trong, còn khí cụ "nới rộng chỗ" cho đường thở từ bên ngoài.
So sánh nhanh
| Máy CPAP | Khí cụ đẩy hàm | |
|---|---|---|
| Giảm chỉ số AHI | Nhiều hơn | Ít hơn, khác nhau tuỳ người |
| Số giờ đeo mỗi đêm (Phillips 2013) | Khoảng 5,2 giờ | Khoảng 6,5 giờ |
| Buồn ngủ ban ngày, chất lượng sống, huyết áp 24 giờ | Tương đương trong thử nghiệm đối đầu | Tương đương trong thử nghiệm đối đầu |
| Huyết áp (Bratton 2015) | Giảm nhẹ, khoảng 2–2,5 mmHg | Giảm nhẹ, không khác biệt có ý nghĩa so với CPAP |
| Thường phù hợp | Mọi mức độ; ưu tiên khi bệnh nặng | Ngáy đơn thuần, OSA nhẹ đến trung bình, hoặc OSA nặng khi không dùng được CPAP |
| Ai thực hiện | Bác sĩ giấc ngủ chỉ định và theo dõi | Bác sĩ giấc ngủ chẩn đoán; nha sĩ làm và chỉnh khí cụ; bác sĩ đo kiểm tra lại |
Nghiên cứu đối đầu cho thấy gì
Thử nghiệm của Phillips và cộng sự (2013) so sánh trực tiếp hai phương pháp. CPAP làm AHI giảm nhiều hơn: AHI còn lại trung bình 4,5 lần/giờ khi dùng CPAP, so với 11,1 lần/giờ khi đeo khí cụ. Ngược lại, người bệnh đeo khí cụ lâu hơn, khoảng 6,5 giờ mỗi đêm so với 5,2 giờ với CPAP. Kết quả về buồn ngủ ban ngày, chất lượng cuộc sống và huyết áp 24 giờ gần như tương đương.
Phân tích gộp của Bratton và cộng sự trên tạp chí JAMA (2015) cho thấy cả hai cách đều làm huyết áp giảm nhẹ, khoảng 2–2,5 mmHg, và không khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa hai phương pháp.
Nói cách khác, một phương pháp chỉ có tác dụng trong những giờ bạn thực sự dùng nó. CPAP mạnh hơn khi đang đeo; khí cụ có thể mang lại hiệu quả thực tế gần tương tự ở một số người vì được đeo lâu hơn.
Hướng dẫn điều trị khuyến cáo gì
- AASM và AADSM (Ramar và cộng sự, 2015): với người lớn bị OSA không dung nạp CPAP hoặc muốn phương pháp khác, nên dùng khí cụ làm riêng, chỉnh được, do nha sĩ được đào tạo thực hiện; sau đó bác sĩ giấc ngủ cho đo kiểm tra lại. Khí cụ cũng là lựa chọn cho ngáy đơn thuần sau khi đã loại trừ OSA.
- Hội Hô hấp châu Âu (2021): ở OSA nhẹ đến trung bình, CPAP và khí cụ đẩy hàm được xem là tương đương về tổng thể, chọn cách nào tuỳ việc bạn dùng đều đặn được và mong muốn của bạn; bệnh càng nặng, CPAP càng được ưu tiên.
- Bộ Y tế Việt Nam: Quyết định 3635/QĐ-BYT ngày 24/11/2025 có quy trình số 37 "Đặt khí cụ điều trị ngừng thở tắc nghẽn khi ngủ", do bác sĩ răng hàm mặt thực hiện, áp dụng từ 01/07/2026. Chỉ định: OSA nhẹ đến trung bình, hoặc OSA nặng khi không thể dùng CPAP.
Ai hợp với lựa chọn nào
CPAP thường được chọn trước khi: bệnh nặng, oxy máu tụt nhiều trong đêm, có bệnh tim phổi đáng kể, hoặc răng và khớp hàm không đủ điều kiện đeo khí cụ.
Khí cụ đáng cân nhắc khi: OSA nhẹ đến trung bình, đã thử CPAP nhưng không chịu được, hay phải đi công tác, hoặc đơn giản là bạn không muốn đeo mặt nạ khi ngủ, và răng lợi của bạn khoẻ.
Khí cụ không dành cho tất cả mọi người. Cần thận trọng khi đang bị viêm nha chu, còn quá ít răng khoẻ để bám, có bệnh khớp thái dương hàm đáng kể, hoặc hàm dưới đưa ra trước được rất ít. Vì vậy trước khi làm khí cụ, nha sĩ phải khám răng, lợi, khớp cắn, khớp hàm và chụp phim khi cần.
Tác dụng phụ cũng khác nhau. Người dùng CPAP có thể gặp hở mặt nạ, khô mũi, khô miệng, hằn mặt nạ. Người đeo khí cụ có thể ê răng, mỏi hàm lúc đầu, và sau nhiều năm khớp cắn răng cửa thay đổi chậm. Chi tiết xem bài Đeo khí cụ chống ngưng thở có hại răng, khớp hàm không.
Quy trình điều trị bằng khí cụ
- Chẩn đoán: bác sĩ giấc ngủ chẩn đoán bằng đo đa ký giấc ngủ tại viện hoặc đo tại nhà.
- Khám răng: răng, lợi, khớp thái dương hàm, khớp cắn và mức hàm dưới đưa ra trước được.
- Lấy dấu hoặc quét răng, ghi lại khớp cắn ban đầu để so sánh về sau.
- Lắp khí cụ ở vị trí khởi đầu dễ chịu.
- Chỉnh dần: đưa hàm ra trước từng nấc qua các lần tái khám, theo triệu chứng và độ thoải mái.
- Đo giấc ngủ kiểm tra khi đeo khí cụ, do bác sĩ giấc ngủ chỉ định.
- Tái khám nha khoa khoảng 6 và 12 tháng, sau đó mỗi năm một lần.
Nha sĩ không chẩn đoán ngưng thở khi ngủ, và không thể phân biệt ngáy đơn thuần với OSA nếu không đo (tiêu chuẩn AADSM 2025).
Nha khoa Greenfield đang chuẩn bị dịch vụ nha khoa giấc ngủ phối hợp với bác sĩ chuyên khoa giấc ngủ, do BS. Tạ Hồng Nhung phụ trách chuyên môn. Dịch vụ chưa triển khai, và chúng tôi sẽ không làm khí cụ khi chưa có chẩn đoán của bác sĩ. Bạn có thể nhắn Zalo hoặc WhatsApp số 0906 621 988 để được báo khi dịch vụ sẵn sàng.
Câu hỏi thường gặp
Khí cụ đẩy hàm có tốt bằng máy CPAP không? CPAP giảm AHI nhiều hơn. Nhưng trong thử nghiệm đối đầu, người bệnh đeo khí cụ lâu hơn, và hiệu quả trên buồn ngủ ban ngày, chất lượng sống, huyết áp tương đương. Ở OSA nhẹ đến trung bình, hướng dẫn xem hai cách là tương đương về tổng thể.
Bị ngưng thở nặng có đeo khí cụ được không? Với OSA nặng, CPAP thường được ưu tiên. Khí cụ có thể được cân nhắc khi bạn không dùng được CPAP, và bác sĩ giấc ngủ sẽ cho đo kiểm tra khi đeo.
Mua máng chống ngáy làm sẵn trên mạng có được không? Hướng dẫn khuyến cáo khí cụ làm riêng, chỉnh được, do nha sĩ được đào tạo thực hiện. Máng làm sẵn không được chỉnh theo hàm của bạn và không thay được việc chẩn đoán.
Đeo khí cụ hết ngáy rồi có cần đo lại không? Có. Ngáy nhỏ đi không có nghĩa là hết ngưng thở. Bác sĩ giấc ngủ xác nhận hiệu quả bằng lần đo kiểm tra.
Nguồn tham khảo
- Phillips CL, et al. (2013). Health outcomes of CPAP versus oral appliance treatment for obstructive sleep apnea. Am J Respir Crit Care Med. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23413266/
- Bratton DJ, et al. (2015). CPAP vs mandibular advancement devices and blood pressure in patients with obstructive sleep apnea. JAMA. https://doi.org/10.1001/jama.2015.16303
- Ramar K, et al. (2015). Clinical practice guideline for the treatment of OSA and snoring with oral appliance therapy. J Clin Sleep Med. https://jcsm.aasm.org/doi/10.5664/jcsm.4858
- Randerath W, et al. (2021). European Respiratory Society guideline on non-CPAP therapies for obstructive sleep apnoea. Eur Respir Rev. https://doi.org/10.1183/16000617.0200-2021
- American Academy of Dental Sleep Medicine (2025). Dental sleep medicine standards. J Dent Sleep Med. https://doi.org/10.15331/jdsm.7384
- Bộ Y tế (2025). Quyết định 3635/QĐ-BYT ngày 24/11/2025, quy trình số 37 "Đặt khí cụ điều trị ngừng thở tắc nghẽn khi ngủ".
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế thăm khám trực tiếp.
