Với răng, điều quan trọng nhất không phải là ăn thêm một món "bổ răng" nào đó, mà là giảm số lần ăn uống đồ ngọt và đồ chua trong ngày. Mỗi lần nhấp trà sữa, nước ngọt hay ăn vặt đồ ngọt, vi khuẩn trong miệng tạo axit làm mất khoáng men răng trong một khoảng thời gian; ăn vặt liên tục thì răng không kịp hồi phục. Bên cạnh đó, một bữa ăn cân bằng có đủ đạm, canxi, rau quả, cộng với chải răng bằng kem có fluor, là nền tảng cho răng chắc và lợi khoẻ.
Biên soạn: đội ngũ bác sĩ Nha khoa Greenfield
Vì sao đường gây sâu răng
Vi khuẩn trong mảng bám dùng đường để tạo axit. Axit này hoà tan dần khoáng chất trên bề mặt men răng. Nước bọt sau đó trung hoà axit và giúp men răng tái khoáng một phần. Nếu bạn ăn uống đồ ngọt rải rác cả ngày, quá trình mất khoáng lặp lại liên tục, lâu dần tạo thành lỗ sâu.
Tổ chức Y tế Thế giới (WHO, 2015) khuyến nghị lượng đường tự do dưới 10% tổng năng lượng mỗi ngày, và tốt hơn nữa là dưới 5%, một phần vì lợi ích giảm sâu răng. Đường tự do gồm đường, mật ong, siro thêm vào đồ ăn uống và đường trong nước ép trái cây; không tính đường có sẵn trong trái cây nguyên quả và sữa.
Nhóm thực phẩm có lợi cho răng và lợi
| Nhóm | Vai trò | Gợi ý trong bữa ăn hằng ngày |
|---|---|---|
| Canxi và phốt pho | Thành phần khoáng của răng và xương | Sữa, sữa chua không đường, phô mai, đậu phụ, tôm cá nhỏ ăn cả xương, rau cải |
| Vitamin D | Giúp hấp thu canxi | Cá béo (cá thu, cá hồi), lòng đỏ trứng, hoạt động ngoài trời hợp lý |
| Vitamin C | Cần cho mô lợi khoẻ | Ổi, cam, bưởi, rau cải, súp lơ, ớt chuông |
| Đạm | Nuôi dưỡng và sửa chữa mô | Thịt, cá, trứng, đậu |
| Rau củ cần nhai | Kích thích tiết nước bọt | Rau luộc, dưa chuột, cà rốt, củ đậu |
| Nước lọc | Rửa trôi thức ăn, không gây sâu | Uống nước lọc giữa các bữa thay cho nước ngọt |
Ăn trái cây nguyên quả tốt hơn uống nước ép: vừa có chất xơ, vừa ít làm răng tiếp xúc đường liên tục.
Món nên hạn chế, và cách ăn đỡ hại răng
- Trà sữa, nước ngọt, cà phê pha nhiều đường: hại nhất khi nhấp dần trong nhiều giờ. Nếu uống, hãy uống trong một lần, gần bữa ăn, rồi súc miệng bằng nước lọc.
- Bánh kẹo dẻo, ô mai, hoa quả sấy: bám lâu trên răng. Ăn cùng bữa chính thay vì ăn vặt.
- Đồ chua và có ga: nước chanh, nước có ga, nước tăng lực làm mòn men răng. Sau khi uống, đợi khoảng 30 phút rồi mới chải răng để tránh chà lên men răng đang mềm.
- Đồ quá cứng: đá lạnh, xương, hạt cứng dễ làm mẻ răng, nhất là răng đã trám lớn hoặc răng sứ.
- Trà đặc, cà phê, thuốc lá: gây nhiễm màu răng; thuốc lá còn làm tăng nguy cơ bệnh lợi.
Một ngày ăn uống thân thiện với răng
- Bữa sáng: phở, bún hoặc xôi kèm trứng; một cốc sữa không đường hoặc sữa chua.
- Bữa trưa, tối: cơm, cá hoặc thịt, đậu phụ, rau luộc hoặc canh rau, tráng miệng bằng trái cây.
- Giữa buổi: nếu đói, chọn trái cây, sữa chua không đường, một miếng phô mai hoặc một nắm lạc luộc thay vì bánh kẹo.
- Đồ uống: nước lọc là chính; trà sữa, nước ngọt để dành cho dịp đặc biệt.
- Trước khi ngủ: chải răng với kem có fluor; không ăn uống gì ngoài nước lọc sau đó.
Ăn uống không thay được chải răng
Dù ăn uống tốt đến đâu, bạn vẫn cần:
- Chải răng 2 lần mỗi ngày với kem có fluor (với người lớn, thường 1.350–1.500 ppm theo khuyến nghị của cơ quan y tế công cộng Anh), nhổ bọt nhưng không súc lại quá nhiều nước.
- Làm sạch kẽ răng bằng chỉ nha khoa hoặc bàn chải kẽ.
- Khám răng định kỳ. Xem thêm khám răng định kỳ bao lâu một lần.
Nếu bạn đang niềng răng, có lưu ý riêng ở bài niềng răng nên ăn gì, kiêng gì. Nếu vừa trồng implant, xem bài ăn uống sau cấy ghép implant.
Tư vấn tại Nha khoa Greenfield
Khi khám răng, bác sĩ có thể chỉ ra những vùng răng dễ sâu, dấu hiệu mòn do axit hay viêm lợi, và gợi ý điều chỉnh thói quen ăn uống phù hợp với bạn và gia đình.
- Xem dịch vụ nha khoa tổng quát hoặc đặt lịch khám.
- Nhắn Zalo hoặc gọi 0906 621 988 (8:00–18:00 hằng ngày).
- Địa chỉ: 95 Trung Hoà, phường Yên Hoà, Hà Nội.
Câu hỏi thường gặp
Uống sữa nhiều có làm răng chắc hơn không? Sữa và các chế phẩm từ sữa cung cấp canxi, nhưng uống nhiều hơn nhu cầu không làm răng "cứng" thêm. Nên chọn sữa không đường hoặc ít đường.
Ăn đường ít nhưng thường xuyên, hay ăn nhiều một lần thì hại hơn? Với răng, ăn rải rác nhiều lần thường hại hơn vì men răng không có thời gian hồi phục giữa các lần tiếp xúc axit.
Nước dừa, nước ép trái cây có tốt cho răng không? Chúng có đường tự nhiên và có thể có tính axit. Uống vừa phải, trong bữa ăn, và tráng miệng bằng nước lọc sau đó.
Có cần uống thêm canxi, vitamin D để chắc răng không? Người ăn uống đủ chất thường không cần. Nếu bạn có bệnh lý hoặc chế độ ăn đặc biệt, hãy hỏi bác sĩ nội khoa trước khi dùng thuốc bổ sung.
Nguồn tham khảo
- WHO (2015). Guideline: Sugars intake for adults and children. https://www.who.int/publications/i/item/9789241549028
- Office for Health Improvement and Disparities (2021). Delivering better oral health: an evidence-based toolkit for prevention. https://www.gov.uk/government/publications/delivering-better-oral-health-an-evidence-based-toolkit-for-prevention
- NHS. Take care of your teeth and gums. https://www.nhs.uk/live-well/healthy-teeth-and-gums/
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế thăm khám trực tiếp.
