Sâu răng là tình trạng men và ngà răng bị phá huỷ dần do axit từ vi khuẩn trong mảng bám, khi chúng lên men đường từ thức ăn. Ở giai đoạn rất sớm (đốm trắng đục trên men), sâu răng có thể dừng lại nhờ fluoride và vệ sinh tốt; khi đã thành lỗ thì không tự lành, cần trám, và nếu để lâu có thể phải lấy tuỷ hoặc nhổ răng. Vì sâu răng thường không đau ở giai đoạn đầu, khám định kỳ là cách phát hiện sớm hiệu quả nhất.
Biên soạn: đội ngũ bác sĩ Nha khoa Greenfield
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), sâu răng vĩnh viễn không được điều trị là một trong những bệnh phổ biến nhất trên toàn cầu.
Dấu hiệu sâu răng
- Đốm trắng đục, sau đó chuyển nâu hoặc đen trên mặt răng.
- Ê buốt khi ăn uống đồ ngọt, lạnh, nóng.
- Giắt thức ăn ở một chỗ quen thuộc, thường là kẽ răng.
- Thấy lỗ hoặc rãnh trên răng, hoặc mặt răng mẻ vỡ.
- Hôi miệng, vị khó chịu kéo dài.
- Đau nhức tự nhiên, đau về đêm: dấu hiệu sâu đã vào gần hoặc tới tuỷ.
- Sưng nướu, sưng má, có mủ: nhiễm trùng đã lan xuống chân răng, cần khám ngay.
Sâu ở kẽ răng và dưới miếng trám cũ thường không nhìn thấy bằng mắt; bác sĩ cần phim X-quang cắn cánh để phát hiện.
Nguyên nhân
Sâu răng cần đủ bốn yếu tố: răng, vi khuẩn trong mảng bám, đường và thời gian. Những thói quen làm tăng nguy cơ:
- Ăn vặt, uống đồ ngọt nhiều lần trong ngày. Số lần quan trọng hơn tổng lượng: nhâm nhi trà sữa, nước ngọt cả buổi làm răng liên tục bị tấn công bởi axit.
- Chải răng không kỹ, bỏ qua kẽ răng.
- Khô miệng do thuốc (thuốc huyết áp, chống dị ứng, chống trầm cảm), thở miệng, uống ít nước.
- Răng khó vệ sinh: răng chen chúc, răng khôn mọc lệch, mắc cài niềng răng, miếng trám cũ hở.
- Trào ngược dạ dày làm mòn men, tạo điều kiện cho sâu.
- Trẻ ngủ với bình sữa, bú đêm mà không làm sạch răng.
Các giai đoạn và cách điều trị
| Giai đoạn | Biểu hiện | Điều trị thường gặp |
|---|---|---|
| Đốm trắng (tổn thương men sớm) | Đốm trắng đục, không đau | Fluoride tại chỗ, hướng dẫn vệ sinh, theo dõi |
| Sâu men, ngà | Lỗ nhỏ đến vừa, ê khi ăn ngọt, lạnh | Trám răng |
| Sâu lớn, răng yếu | Lỗ lớn, thành răng mỏng | Trám lớn, inlay/onlay hoặc mão răng |
| Sâu vào tuỷ | Đau tự nhiên, đau đêm, đau kéo dài sau kích thích | Điều trị tuỷ, sau đó phục hồi thân răng |
| Răng không giữ được | Vỡ đến chân răng, nhiễm trùng nặng | Nhổ răng, tính phương án thay răng |
Điều trị tuỷ mức nhẹ có thể xong trong một buổi; ca phức tạp cần 2–3 buổi, mỗi buổi cách nhau khoảng 5–7 ngày. Với răng hàm đã lấy tuỷ, bác sĩ thường khuyên bọc mão để tránh nứt vỡ. Xem thêm bài khi nào cần bọc răng sứ.
Sâu răng có tự khỏi không
Không, khi đã thành lỗ. Men răng không tự mọc lại. Chỉ tổn thương đốm trắng ở giai đoạn rất sớm mới có thể tái khoáng hoá nhờ fluoride, nước bọt và giảm đường. Nhiều người thấy "hết đau" rồi bỏ qua, nhưng hết đau đôi khi là do tuỷ đã chết; nhiễm trùng vẫn âm thầm tiến triển xuống chân răng.
Làm răng sâu có đau không
Trám lỗ sâu nhỏ thường nhanh và ít khó chịu; khi lỗ sâu gần tuỷ, bác sĩ gây tê tại chỗ. Điều trị tuỷ cũng được làm dưới gây tê. Đọc thêm bài làm răng có đau không.
Phòng ngừa sâu răng cho cả nhà
- Chải răng hai lần mỗi ngày bằng kem có fluoride (người lớn thường dùng loại 1.000–1.500 ppm). Chải xong nhổ bọt, không cần súc nhiều nước để fluoride lưu lại lâu hơn.
- Làm sạch kẽ răng mỗi ngày bằng chỉ nha khoa hoặc bàn chải kẽ.
- Giảm số lần ăn vặt, uống đồ ngọt; nếu uống, uống trong bữa ăn thay vì nhâm nhi cả ngày. WHO khuyến nghị đường tự do dưới 10% tổng năng lượng mỗi ngày, tốt hơn nữa là dưới 5%.
- Uống đủ nước, nhất là khi dùng thuốc gây khô miệng.
- Trẻ em: chải răng cho trẻ ngay từ chiếc răng đầu tiên, dùng lượng kem phù hợp độ tuổi; hỏi bác sĩ về trám bít hố rãnh cho răng hàm vĩnh viễn mới mọc.
- Khám răng và cạo vôi định kỳ, thường 6–12 tháng một lần theo nguy cơ của từng người.
Khám tổng quát, chụp phim, trám răng và điều trị tuỷ có tại trang nha khoa tổng quát. Đặt lịch khám hoặc nhắn Zalo 0906 621 988; Nha khoa Greenfield ở 95 Trung Hoà, phường Yên Hoà, Hà Nội, mở cửa 8:00–18:00 tất cả các ngày.
Câu hỏi thường gặp
Răng có chấm đen nhưng không đau có cần trám không? Tuỳ. Có chấm đen chỉ là vết nhiễm màu ở rãnh răng, có chấm đen là sâu. Bác sĩ khám và chụp phim để quyết định trám hay theo dõi.
Trám răng giữ được bao lâu? Tuỳ kích thước miếng trám, vị trí, thói quen ăn nhai và vệ sinh. Miếng trám cũ có thể hở viền và sâu tái phát bên dưới, nên cần kiểm tra định kỳ.
Súc miệng nước muối có chữa được sâu răng không? Không. Nước muối có thể giúp làm sạch tạm thời nhưng không làm lành lỗ sâu. Fluoride và loại bỏ phần sâu mới là điều trị.
Răng sữa bị sâu có cần chữa không, đằng nào cũng thay? Có. Răng sữa sâu có thể gây đau, nhiễm trùng, ảnh hưởng ăn uống và mầm răng vĩnh viễn bên dưới, và mất sớm làm răng vĩnh viễn mọc lệch.
Bao lâu nên đi khám răng một lần? Thường 6–12 tháng. Người hay sâu răng, đang niềng hoặc khô miệng có thể cần khám dày hơn.
Nguồn tham khảo
- World Health Organization. Oral health – fact sheet. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/oral-health
- World Health Organization (2015). Guideline: sugars intake for adults and children. https://www.who.int/publications/i/item/9789241549028
- NHS. Tooth decay. https://www.nhs.uk/conditions/tooth-decay/
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế thăm khám trực tiếp.
